احمد خاتمی: اروپا بین نظام و آمریکا هرگز نظام را انتخاب نمی‌کند

112

چند روز پس از اعلام سیاست جدید آمریکا در قبال ایران، شاهد سردرگمی مواضع متناقض مقامها و ضد و نقیض‌گویی در تفاسیر در رابطه با مواضع کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا می‌توان دید؛ از یک سو برخی، از جمله محمد جواد ظریف، ادعا می‌کنند: «برخلاف سالهای قبل، اروپاییها امروز مقابل آمریکا ایستاده‌اند». و برخی دیگر پا را از اروپا هم فراتر نهاده و از انزوای آمریکا و «موقعیت ممتاز» نظام و «اجماعی جهانی که پشت سر خود ایجاد کرده» سخن می‌گویند. (شرق ۲۵مهر ) از سوی دیگر عده‌ای، از جمله احمد خاتمی عضو هیأت‌رئیسه خبرگان می‌گویند: «اتحادیه اروپا میان ایران و آمریکا، قطعاً جانب آمریکا را خواهد گرفت».

در بیان این مواضع متناقض، برخلاف معمول شاهد یک خط‌کشی قاطع بین جناحین نیستیم، هم در جناح خامنه‌ای، مبلغان طرفداری اروپا را می‌توان دید و هم در جناح روحانی کسانی را می‌توان یافت که حمایت اروپا از ایران را سراب و ناممکن می‌دانند. از جمله سیما (۲۵مهر) که اظهارات موگرینی مسئول روابط خارجی اتحادیه اروپا را حلوا حلوا می‌کند و مدعی می‌شود: «در این میانه اروپا هم طرف ایران است». روزنامه افکار وابسته به‌ جناح خامنه‌ای هم تیتر می‌زند: «ایران و جامعه جهانی یکصدا علیه رئیس‌جمهور آمریکا».

متقابلاً در جناح روحانی نیز روزنامه جهان صنعت (۲۵مهر) هشدار می‌دهد:‌ «از حمایت اروپا ذوق‌زده نشویم!» و در همین رابطه خاطرنشان می‌کند:‌«همراهی اروپا با برجام در کوتاه‌مدت حفظ خواهد شد اما در دراز‌مدت تابعی از نوع رفتار‌های ایران در منطقه… است».

اما واقعیت چیست؟

نخست باید به این نکته توجه کرد که در سیاست خارجی کشورهای اروپایی، مواضع دولتها تعیین‌کننده است و نه مواضع اتحادیه اروپا؛ در میان کشورهای اروپایی نیز، شاخص سنجش سیاست در برابر آمریکا، فرانسه است که از زمان ژنرال دو گل یک سیاست مستقل و منتقدانه را در برابر آمریکا دنبال کرده است؛ از جمله در ارتباط با دو جنگ خلیج‌فارس و حمله به‌عراق، فرانسه موضع مخالف در برابر سیاست آمریکا داشت، از این رو مواضع رئیس‌جمهور فرانسه می‌تواند شاخص خوبی در این زمینه باشد. ماکرون در مورد اعلام سیاست جدید آمریکا گفت: «من به‌ ترامپ گفتم که ما باید به‌کنترل این کشور ادامه دهیم و در عین‌حال ایران را درباره فعالیتهای موشکی بالستیک، بیشتر پاسخگو کنیم». (ایسنا ـ ۲۴مهر ۹۶) به‌ این ترتیب روشن می‌شود که ادعای حکومت مبنی بر حمایت اروپا از ایران یا رویارویی‌اش با آمریکا صحت ندارد. اما در عین‌حال نباید از یاد برد که سیاست غرب به‌خصوص اروپا تابع منافع اقتصادی و روابط تجاری با ایران بوده و هست؛ بر همین مبنا بود که روحانی هنگامی که برای شرکت در مجمع عمومی ملل‌متحد عازم نیویورک بود، خیلی صریح و وقیحانه از همه طرفهای خارجی با چوب حراج زدن به‌ منابع ملی، دعوت کرد. از قضا ترامپ نیز پس از سخنرانیش، هنگامی که در مصاحبه‌یی از سوی خبرنگار در مورد موضع اروپاییها در قبال ایران مورد سؤال قرار گرفت، خیلی صریح گفت: «آنها می‌خواستند (در برجام) بمانم، فقط به ‌یک دلیل، به‌ میزان پولی که ارسال می‌شود نگاه کنید! می‌دانید ایران در کشورهای مختلف پول خرج می‌کند و من همیشه گفته‌ام و به‌ آنها هم می‌گویم: … نگرانش نباشید. همه پول را می‌توانید از ایران بگیرید». (سایت کاخ سفید ـ ۲۱مهر )

حرف کاملاً صریح و روشن است، برای کشورهای اروپایی رابطه با ایران فقط از زاویه منافع اقتصادی اهمیت دارد و ترامپ نیز خطاب به‌ آنها می‌گوید هر قدر می‌توانید این گاو شیرده را بدوشید و در کادر تحریمها با ایران معاملات اقتصادی بکنید، مانعی ندارد! اما مواضع سیاسی چیز دیگری است و در زمینه سیاسی، اروپا با وضوح تمام در کنار آمریکا قرار دارد. در این باره باز هم اظهارات رئیس‌جمهور فرانسه کاملاً گویاست: «آمریکا متحد ماست؛ ترامپ، رئیس‌جمهور قدرت اول دنیاست، بنابراین مهم است که وی را در این مشارکت، در این رویکرد چند جانبه حمایت کنیم». (عصر ایران ـ ۲۴مهر) قضیه آن‌چنان روشن است که احمد خاتمی نیز آن را به‌ خوبی درک می‌کند و می‌گوید: «اروپا بین نظام و آمریکا هرگز نظام را انتخاب نمی‌کند». (سخنرانی خاتمی در جمع طلاب حوزه قم ـ ۲۵مهر ۹۶)